Wij komen nu in het zogenaamde gedeelte van paus Miltiades, dat veel arcosolia bevat en verscheidene cryptes, zoals de crypte van het "Refrigeriun", de crypte van de "4 Seizoenen" en die van "Oceanus".
Verder treffen we de cryptes aan van de pausen Gaius en Eusebius.
De crypte van Gajus heeft ongewoon-grote afmetingen en diende als algemene vergaderplaats (einde derde eeuw).
Tegenover deze crypte lag paus Eusebius begraven (begin van de vierde eeuw). Voor zijn graf plaatste paus Damasus een grote gedenksteen met een Latijnse tekst die begrip en vergeving uitspreekt voor zwakke, afvallige christenen.
![]() |
|
Il Pesce Eucaristico |
Op onze weg doorheen het labyrinth van gangen komen we nu voorbij de crypte van de martelaren Calocerus en Parthenius. Dan komt het cubiculum van de diaken Severus, belangrijk, omdat hier voor het eerst het opschrift voorkomt waarin de bisschop van Rome de titel van "paus" toegevoegd krijgt. Nog verder ligt het cubiculum de 5 Heiligen, die als "Oranti" worden voorgesteld en het cubiculum van de schapen met fresco's die de " Goede Herder" tonen temidden een kudde van schapen. Tenslotte zijn er nog bijbelse scènes die het sacrament van het doopsel en de eucharistie symboliseren.
De cryptes van Lucina liggen aan de Via Appia. Daar is het graf van de heilige Cornelius dat een Latijns opschrift draagt met de titel "Martyr", aan beide zijden prachtige beelden van de pausen Sixtus II en Cornelius, ook nog van de Afrikaanse bisschoppen Cyprianus en Optatus. In een cubiculum daar dichtbij, staan de oudste fresco's van de Romeinse catacomben ( einde tweede, begin derde eeuw). Tegen het plafond de Goede Herder en aan de achterwand twee vissen met op hun rug een korf vol broden, symbool van de eucharistie.
De grote begraafplaats van Sint-Callixtus tenslotte, strekt zich uit tot aan de westerse en Liberiaanse gedeelten, waar nog prachtige cubiculi zijn, enkele mausoleums en meerdere grafinschriften.
Paus Johannes XXIII bepaalde de catacomben van Sint-Callixtus als de voornaamste en meest vereerde van heel Rome, hoofdzakelijk omdat er talrijke graven zijn van pausen en martelaren. In de eerste eeuwen werden ze beschouwd als ware heiligdommen en als zodanig door talloze pelgrims bezocht. Ook later en in onze tijd brachten de pausen Pius IX, Johannes XXIII, Paulus VI en Johannes-Paulus II een bezoek aan deze catacomben.
De catacomben zijn het historisch bewijs dat de kerk in haar oorsprong een kerk is van martelaren, van ware christenen die in hun dagelijkse leven getuigenis aflegden van hun geloof en hun liefde voor Christus. "In onze tijd is de kerk opnieuw een kerk van martelaren geworden" (Johannes-Paulus II). De herinnering aan het ontstaan van en het bezoek aan de catacomben moge ons beter doen begrijpen de betekenis en de waarde van het getuigenis van het martelaarschap dat de kerk aan de wereld biedt bij het aanbreken van het derde millennium.