Katakumby to starożytne cmentarze podziemne, używane w swoim czasie przez wspólnoty chrze¶cijańskie i żydowskie, przede wszystkim w Rzymie. Katakumby chrze¶cijańskie, liczniejsze od żydowskich, początkami swymi sięgają II wieku po Chrystusie, a ich drążenie trwało do połowy V wieku.
Początkowo były one wyłącznie miejscem grzebania zmarłych. Tu też chrze¶cijanie gromadzili się na sprawowanie obrzędów pogrzebowych i na ¶więtowanie rocznic ¶mierci męczenników i zmarłych.
W czasie prze¶ladowań, w wyjątkowych sytuacjach katakumby mogły slużyć jako doraĽne miejsce sprawowania Eucharystii. Nigdy jednak nie wykorzystywano ich jako tajnych kryjówek przez chrze¶cijan, jak to sugeruje pewna legenda, niektóre powie¶ci lub filmy.
Po ustaniu prze¶ladowań, a szczególnie od czasu ¶w. Damazego I - papieża, katakumby stają się prawdziwymi sanktuariami męczenników, o¶rodkami pobożno¶ci i celem pielgrzymek chrze¶cijan z różnych zakątków rzymskiego imperium.
W tych czasach istniały w Rzymie także cmentarze naziemne, chrze¶cijanie jednak, z różnych względów, woleli chować zmarłych w cmentarzach podziemnych. Przede wszystkim chrze¶cijanie wykluczali pogańską praktykę kremacji zwłok. Na¶ladując sposób pogrzebu Chrystusa, chrze¶cijanie chowali zmarłych ze względu na szacunek dla ciała ludzkiego, które, jak wyznawali, pewnego dnia ma powstać z martwych.
To żywe prze¶wiadczenie chrze¶cijan o zmartwychwstaniu ciał z czasem zaczęło stwarzać problem zajmowania nowych terenów grzebalnych, a to z kolei wpływało na powstawanie katakumb. Gdyby chrze¶cijanie używali tylko cmentarzy naziemnych, zwłaszcza, że nie zwykli byli chować swych zmarłych w grobach już raz użytych, wówczas tereny zajmowane na cmentarze do¶ć szybko by się wyczerpały. Dlatego system chowania zmarłych w katakumbach rozwiązywał ten problem pod względem materialnym, praktycznym i pod względem bezpieczeństwa. Ponieważ za¶ pierwsi chrze¶cijanie byli ludĽmi przeważnie ubogimi, przesądzało to wiąc o takim wła¶nie sposobie chowania zmarłych.
Były jeszcze inne powody, które miały wpływ na wybór sposobu chowania katakumbowego zmarłych. Bardzo żywe w¶ród chrze¶cijan było poczucie wspólnoty, stąd ich pragnieniem było, aby być razem we "¶nie ¶mierci". Nadto miejsca te, zwykle odosobnione, stwarzały możliwo¶ć dyskretnych zgromadzeń wspólnotowych, zwłaszcza w czasie prze¶ladowań i pozwalały na swobodniejsze używanie symboli chrze¶cijańskich.
Stosownie do wymogów prawa rzymskiego, które zakazywało chowania zmarłych w obrębie murów miejskich, wszystkie katakumby sytuowano wzdluż głównych dróg zwanych konsularnymi, przeważnie w bliskim sąsiedztwie współczesnej strefy podmiejskiej.