Szukaj
it en de es fr pl
Chrześcijańskie katakumby w Rzymie

POZNAJ TRASY

Rejon św. Gajusa i św. Euzebiusza

Idąc dalej galerią Q1, za schodami wyjściowymi Z napotyka się od razu dwie ważne historyczne krypty: po prawej stronie kryptę papieża Gajusa, a po lewej kryptę papieża męczennika św. Euzebiusza.

Krypta św. Gajusa
Krypta ta zajmuje szczególne miejsce w Katakumbach św. Kaliksta ze względu na swoje wyjątkowe rozmiary. Mogła pomieścić ponad sześćdziesiąt osób. Od początku została zaprojektowana tak obszerna, żeby mogły odbywać się w niej zgromadzenia wspólnotowe. Przez duży otwór sufitowy – lucernarium, usytuowany w galerii, do krypty dostawało się światło i zapewniał on odpowiednią wentylację. Zdobienie jest bardzo skromne; ściany były pokryte po prostu warstwą białego tynku.

W bocznych ścianach wykute są liczne wnęki – locula, natomiast w ścianie w głębi tylko trzy. Środkowe loculum, o pokaźnych rozmiarach, to główny i najważniejszy grób w tej krypcie. Zachowały się na nim fragmenty greckiej inskrypcji papieża Gajusa:

Złożenie biskupa Gajusa 22 kwietnia” (rok 296).

W krypcie znajdują się rozmaite inskrypcje greckie i łacińskie, niestety prawie wszystkie fragmentaryczne, a także graffitti. Jedno z nich mówi: „Panie, wspomóż Twojego sługę Beniamina”. W jednym z epigrafów widnieje: „W pokoju duch Silvana. Amen”. Również posadzka jest pełna grobów. Graffitti na ścianach krypty przywołują imiona trzech biskupów afrykańskich, którzy przybyli pomodlić się na grobie swojego rodaka św. Ottata, prawdopodobnie pochowanego w tej krypcie.

Krypta św. Euzebiusza
Znajduje się naprzeciwko krypty św. Gajusa. Ma kształt prostokątny, nie jest zbyt przestronna. Ściany i posadzka były wyłożone marmurem. Otwór świetlny jest nowoczesny – oryginalny znajdował się w sklepieniu galerii.

Krypta ta zawiera trzy arcosolia. W arcosolium na prawej ścianie mieścił się grób św. Euzebiusza. Wnętrze było pokryte marmurem, z łukiem ozdobionym mozaikami. Wewnątrz znajduje się duża marmurowa płyta, nowożytna, na której jest wyryty poemat ułożony przez papieża Damazego ku czci św. Euzebiusza. W środku pomieszczenia grobowego umieszczona jest prosta kopia tego poematu, którego wygrawerowanie polecił papież Wigiliusz (537-559) po zniszczeniu przez Gotów. Na odwrocie płyty znajduje się dedykacja ku czci Karakalli.

Inskrypcja papieża Damazego wspomina dobroć i miłosierdzie tego papieża w stosunku do „lapsi” – odstępców od chrześcijaństwa, czyli tych, którzy ze strachu przed prześladowaniami zaparli się wiary.

Przeciwne do papieskiego było stanowisko Herakliusza, przedstawiciela rzymskiego duchowieństwa, który nie akceptował ich skruchy. Papież twierdził, że na wzór Chrystusa, który zawsze przebaczał, należało być wyrozumiałym i przebaczyć apostatom po okresie odpowiedniej pokuty.

Spór ten, prowadzony już za pontyfikatu papieża św. Korneliusza (251-253), doprowadził do ostrych konfliktów, zwłaszcza w drugiej połowie III i na początku IV wieku. Doszło do zamieszek. Cesarz Maksencjusz z powodu starć między dwiema frakcjami religijnymi kazał wydalić z Rzymu ich przedstawicieli. Euzebiusz został wygnany na Sycylię, gdzie zmarł z wycieńczenia jakiś czas później. Kościół od razu uznał go za prawdziwego męczennika. Jego następca, św. Milcjades, polecił sprowadzić ciało do Rzymu i złożył je w tej krypcie, która została nazwana jego imieniem.
Poemat opatrzony jest dedykacją: „Damazy biskup wykonał (inskrypcję) dla Euzebiusza, biskupa i męczennika”. Oto tekst poematu:

"Herakliusz nie dopuszczał, że lapsi mogli odpokutować za swoje grzechy.
Euzebiusz nauczał, że ci nieszczęśnicy winni opłakiwać swoje grzechy (czynić pokutę).
Lud, w miarę zaostrzania się nastrojów, podzielił się na dwa stronnictwa:
rodzą się bunty, walki, spory, kłótnie.
(Euzebiusz i Herakliusz) zostali od razu obydwaj wygnani przez okrutnego tyrana.
Jako że przewodnik (papież) zachował niewzruszone zasady pokoju,
zniósł on pogodnie wygnanie w oczekiwaniu na osąd Boży.
Opuścił ten świat i życie ziemskie na wybrzeżu sycylijskim".


Cubiculum męczenników Kalogera i Parteniusza
Po opuszczeniu krypty św. Euzebiusza i przejściu skrzyżowania galerii spotykamy po lewej stronie kryptę świętych Kalogera i Parteniusza.

"PARTEN(i) MARTIRI   czyli   (grób) Parteniusza męczennika

CALO(c)ERI MARTIRI       (grób) Kalogera męczennika"


Cubiculum to zostało całkowicie odrestaurowane już w pierwszych wiekach z powodu niezbyt trwałego tufu. Cubiculum znajdujące się naprzeciwko, większe od przeciętnego cubiculum katakumby, służyło za miejsce sprawowania kultu w pobliżu otaczanych czcią grobów.
Idąc dalej trasą w galerii Q1, napotyka się podwójne cubiculum, rozświetlone w starożytności przez obszerny otwór – lucernarium. Po lewej stronie znajduje się

Cubiculum 5 Świętych
Zostało tak nazwane, gdyż na ścianie w głębi przedstawionych było pięć osób modlących się – orantów – pośrodku ogrodu, ożywianego śpiewem ptaków, z roślinami obficie obsypanymi kwiatami i owocami: wyraźny obraz raju. Nad każdą postacią zostało umieszczone imię wraz z życzeniem „W pokoju”: „Dionisia w pokoju, Nemesio w pokoju, Procopio w pokoju, Eliodora w pokoju, Zoe w pokoju”. Malowidło jest datowane na początek IV wieku.
Po prawej stronie znajduje się

Cubiculum diakona Sewera
Należało ono do owego duchownego, który został upoważniony do jego wykucia przez papieża Marcelina (296-304). W wielkim pomieszczeniu wyryte jest, na marmurowej poprzecznej płycie, która zamykała arcosolium, metryczne epitafium, jedno z najznaczniejszych i najbardziej sugestywnych w podziemnym Rzymie. Pierwsze wersety mówią o własności cubiculum: „Ten diakon Sewer, upoważniony przez swojego PP (papieża) Marcelina, wykonał podwójne cubiculum (składające się z dwóch przyległych pomieszczeń), z arcosoliami i lucernarium, jako spokojne miejsce spoczywania w pokoju dla siebie i swoich bliskich, gdzie przechowywane miały być (dla Boga), Stwórcy i Sędzi, przez długi czas drogie członki pogrążone we śnie...”

W dalszym ciągu inskrypcji jest czułe wspomnienie Sewera ojca dotyczące córeczki: „Sewera, słodka dla rodziców i dla sług, oddała (duszę jeszcze) dziewica (czyli jako dziewczynka) 25 stycznia. Pan zechciał obdarzyć ją od samego urodzenia godnymi podziwu mądrością i pięknem...”. 

Inskrypcja ta jest znacząca z dogmatycznego punktu widzenia, bowiem wyraża wiarę w zmartwychwstanie ciał: „Śmiertelne ciało jest tutaj pochowane w błogim pokoju, aż do momentu, kiedy wskrzesi je Pan – Ten, który porwał jej czystą, skromną i na zawsze nienaruszoną duszę z jej świętym duchem, a który zwróci ją (ciału) ozdobioną duchową chwałą. Przeżyła dziewięć lat, jedenaście miesięcy i piętnaście dni. I tak przeszła z tego ziemskiego żywota”.
Ta inskrypcja jest ważna także z historycznego punktu widzenia, bowiem jest to pierwszy dokument epigraficzny, w którym Biskup Rzymu jest nazwany tytułem „papież” (ojciec). Od tamtej pory określenie to było używane jako synonim Biskupa Rzymu. Słowo to nie jest wyryte w całości, lecz w skrócie PP, którego do tej pory używają papieże w swoich podpisach. 
Pozostawiając teraz główną trasę galerii Q1 i skręcając w lewo, wchodzimy do galerii R2, po której lewej stronie znajduje się

Cubiculum Owieczek
Grób w głębi stanowi wnęka na sarkofag, a nad nią wznosi się łuk. Na łuku i lunecie sklepienia widnieje malowidło z IV wieku, uszkodzone wskutek wykucia loculum. W środku arcosolium jest wizerunek Dobrego Pasterza z owieczką na ramionach, w otoczeniu stada (baran i pięć owiec). Scena przedstawia Chrystusa Dobrego Pasterza, który wprowadza zmarłego do zastępów błogosławionych. Po bokach dwaj mężczyźni w tunice i paliuszu spieszą, by napić się z dwóch źródeł, tryskających ze skały – są to dwaj błogosławieni, którzy krzepią się u źródeł wody żywej, którą jest Chrystus. Na lewej ścianie niszy znajduje się scena eucharystyczna, którą można określić jako jedyną w malarstwie, podczas gdy często występuje na sarkofagach. Jezus kładzie ręce na kosz z chlebami i na parę ryb, które podają Mu dwaj apostołowie. Na ziemi stoi sześć koszy z chlebem, a nad nimi krzyż. Malowidło zostało później uszkodzone przez wykucie małej niszy na lampy. Na prawej ścianie arcosolium jest przedstawiony Mojżesz zdejmujący sandały. Obok widnieje Piotr uderzający w skałę, aby wytrysnęła z niej woda. Żołnierz z mieczem u boku zbliża się do źródła i oburącz nabiera wody. Mojżesz symbolizuje stare Prawo, Piotr – nowe. Woda ze skały jest symbolem wody chrzcielnej, żołnierz ubrany jak rzymski wojownik reprezentuje pierwszych pogan nawróconych przez Piotra.