REJON ŚW. GAJUSA I ŚW. EUZEBIUSZA
Idąc wzdłuż korytarza Q1, gdy się minie schody wyjściowe Z, napotykamy dwie ważne historyczne krypty: po prawej stronie kryptę Papieża św. Gajusa, a po lewej kryptę Papieża męczennika św. Euzebiusza.
Krypta św. Gajusa
Krypta ta, ze względu na swoje wyjątkowo wielkie rozmiary, zajmuje szczególne
miejsce w Katakumbach św. Kaliksta. Mogła ona pomieścić ponad 60 osób.
Już od początku tak została zaprojektowana, aby mogła służyć na spotkania wspólnotowe.
Obszerny świetlik w korytarzu dostarczał światła i świeżego powietrza. Wystrój
krypty jest bardzo prosty. Ściany pokryto jedynie warstwą zwyczajnego białego
stiuku.
W ścianach bocznych znajdują się liczne wnęki grobowcowe, ale w ścianie frontowej
są tylko trzy wnęki. Wnęka środkowa, o znacznych rozmiarach, jest to główny
grób i najważniejszy z całej krypty. Na nim zachowują się fragmenty napisu
w języku greckim papieża Gajusa.
"Złożenie do grobu biskupa Gajusa 22 kwietnia" (roku 296) .
W krypcie znajdują się różne napisy greckie i łacińskie, ale niestety prawie wszystkie zachowane tylko częściowo, podobnie również epigrafy. Jeden z nich mówi: "Panie, wspomagaj Twojego sługę Beniamina". W innym epigrafie czytamy: "W pokoju Duch Sylwana. Amen". Także w posadzce korytarza znajduję się liczne groby. Napisy na ścianach krypty wymieniają imiona trzech biskupów afrykańskich, którzy przybyli pomodlić się przy grobie ich rodaka św. Ottata, prawdopodobnie pochowanego w tej krypcie.
Krypta św. Euzebiusza
Znajduje się naprzeciw krypty św. Gajusa. Ma kształt prostokątny, ale nie jest
zbyt obszerna. Jej ściany i korytarz były wyłożone marmurami. Świetlik jest
nowoczesny, poprzedni bowiem mieścił się w suficie korytarza.
Krypta mieści trzy arcosolia. W arcosolium po prawej ścianie znajdował się grób
św. Euzebiusza. Jego wnętrze było wyłożone marmurami a sklepienie zdobiła mozaika.
W nim też znajduje się duża nowoczesna płyta marmurowa, w której została
wyryta liryka napisana przez papieża Damazego na cześć św. Euzebiusza.
Po środku pomieszczenia grobowego umieszczono prostą kopię tejże liryki, wyżłobioną
już po zniszczeniach dokonanych przez Gotów, na zlecenie papieża Wigiliusza
(537-559). Na odwrocie tejże płyty znajduje się dedykacja na cześć Karakalli.
Tekst utworu papieża Damazego przypomina dobroć i miłosierdzie papieża Euzebiusza,
jakie okazywał tzw. upadłym i apostatom od chrześcijaństwa, czyli tym, którzy
z obawy przed prześladowaniem wyrzekli się wiary. Przeciwne do postawy Papieża
było postępowanie niejakiego Herakliusza, reprezentanta kleru rzymskiego, który
nie akceptował ich skruchy. Papież zaś twierdził, że za wzorem Chrystusa, który
zawsze przebaczał, powinno się być wyrozumiałym i przebaczać apostatom po pewnym
okresie stosownej pokuty.
Ten spór trwający już za pontyfikatu papieża św. Korneliusza (251-253)
był przyczyną głośnych starć zwłaszcza w drugiej połowie III wieku i na początku
wieku IV. Dochodziło nawet do rozruchów. Cesarz Maksencjusz w wyniku
tychże starć między dwoma ugrupowaniami chrześcijan nakazał wydalić z Rzymu
ich przedstawicieli. Euzebiusz został zesłany na wygnanie na Sycylię, gdzie
zmarł po krótkim czasie nędzy. Jego następca św. Milcjades kazał sprowadzić
jego zwłoki do Rzymu, gdzie go pochowano w tej krypcie, który nosi jego
imię.
Liryk zawiera dedykację: "Damazy napisał Euzebiuszowi, biskupowi i męczennikowi".
A oto i tekst liryka:
"Herakliusz nie dopuszczał, żeby upadli mogli pokutować za swoje grzechy.
Euzebiusz zaś nauczał, że ci nieszczęśliwi powinni opłakiwać swoje grzechy (pokutować).
Lud zaś, w miarę jak wzrastało napięcie, podzielił się na dwie frakcje:
rodzą się bunty, walki, niezgody, kłótnie
(Euzebiusz i Herakliusz) zostają razem skazani na wygnanie przez okrutnego tyrana.
Ponieważ przewodnik (papież) dochował nietknięte zasady pokoju
znosił radośnie wygnanie, oczekując na sąd Boży.
Opuścił świat i ziemski żywot na sycylijsim wybrzeżu". |
Nisza męczenników Kalogera i Parteniusza
Pozostawiwszy kryptę św. Euzebiusza i przeszedłszy jedno skrzyżowanie korytarzy, napotykamy po lewej stronie Niszę Świętych Kalogera i Parteniusza, prawdopodobnie ofiar prześladowań cesarza Dioklecjana. Na jednym odcinku tynku, po lewej stronie od wejścia, uderza szczególnie jeden napis:
"PARTEN(i) MARTIRI czyli (Grób) Parteniusza męczennika
CALO(c)ERI MARTIRI (Grób) Kalogera męczennika
Nisza została całkowicie odnowiona już w pierwszych wiekach, ponieważ była wydrążona w nie bardzo trwałym tufie. Nisza naprzeciwko, znacznie większa od powszechnej niszy katakumbowej, służyła jako miejsce kultu w pobliżu czczonych grobów.
Idąc dalej wzdłuż korytarza Q1, napotykamy niszę podwójną, oświetloną w przeszłości przez dość duży świetlik. Po lewej stronie znajduje się
Nisza Pięciu Świętych
Nazwana tak, gdyż w głębi na ścianie widnieją namalowane pięć postaci orantów w pośrodku ogrodu, rozweselanego śpiewem ptasząt, z drzewami ukwieconymi i bogatymi w owoce - łącznie jedno wielkie wyobrażenie niebieskiego raju. Nad każdą z postaci wypisane jest imię i życzenie: "In pace" (w pokoju): "Dionisia in pace, Nemesio in pace, Procopio in pace, Eliodora in pace, Zoe in pace". Powstanie obrazu datuje się na początki IV w.
Po prawej stronie jest podwójna nisza, dawniej oświetlona dość dużym świetlikiem. Jest to
Nisza diakona Sewera
Należała do owego duchownego, który został upoważniony do wydrążenia jej przez papieża Marcellina (296-304). W tym obszernym pomieszczeniu został wyryty na jednej barierze marmurowej zamykającej niszę tekst metryczny, jeden z najważniejszych i najbardziej sugestywnych z podziemnego Rzymu. Pierwsze wersety tekstu mówią o własności niszy: "Ten to diakon Sewer, upoważniony przez swego PP (papieża) Marcellina wydrążył niszę podwójną (kształt dwóch przyległych pomieszczeń), arcosoliami i świetlikiem, jako ciche schronienie w pokoju dla siebie i dla swoich drogich, gdzie będą zachowane (dla Boga), stwórcy i sędziego po długie czasy drogie członki w spoczynku
"
Tekst mówi dalej o czułym wspomnieniu ojca Sewera o córeczce: "Sewera, słodka dla rodziców i dla sług, oddała duszę jako dziewica 25 stycznia. Ją to Bóg obdarzył już od urodzenia przedziwną mądrością i urodą
"
Tekst jest bardzo ważny z dogmatycznego punktu widzenia, gdyż wyraża wiarę w zmartwychwstanie ciał: "Tutaj zostało pochowane w błogim pokoju śmiertelne ciało aż do czasu, kiedy Bóg je wskrzesi z martwych. Ten, który porwał jej duszę czystą skromną i na zawsze nietkniętą swoim świętym duchem i który ją zwróci (ciału) ozdobi chwałą duchową. Przeżyła dziewięć lat, jedenaście miesięcy i piętnaście dni. Tak oto przeszła z tego ziemskiego życia."
Tekst jest ważny także z punktu widzenia historycznego, gdyż jest pierwszym dokumentem zapisanym, w którym Biskup Rzymu jest nazwany tytułem "papa" (papież = ojciec). Odtąd bowiem tytuł ten będzie używany jako synonim Biskupa Rzymu. Tytuł ten w tym tekście nie jest zapisany całym słowem, lecz tylko skrótem PP, ale skrót ten do dzisiaj będą używać w swoich podpisach papieże.
Pozostawiając główny szlak wiodący korytarzem Q1 i skręcając w lewo, przenosimy się do korytarza R2, po którego lewej stronie znajduje się
Nisza Owieczek
Grób składa się z wnęki na sarkofag zwieńczonej łukiem. W tym łuku i
w lunecie znajduje się malowidło z IV wieku częściowo uszkodzone
przez otwór wnęki grobowej. Pośród arcosolium widnieje obraz Dobrego
Pasterza z owieczką na ramionach i otoczonego małym stadem (jeden baran
i pięć owiec). Scena ukazuje Chrystus jako Dobrego Pasterza, który niesie
zmarłego między rzesze błogosławionych. Po bokach dwaj mężowie ubrani w tuniki
i paliusze spieszą, aby pić z dwóch strumieni, które wytryskają
ze skały: są to dwaj błogosławieni, którzy odżywiają się u źródeł
wody żywej, którą jest Chrystus.
Na lewej ścianie wnęki widnieje scena eucharystyczna, którą
można określić jako jedyną wśród malowideł, podczas gdy częściej występuje
w sarkofagach. Jezus kładzie ręce na kosz z chlebami i na kilka ryb, które
trzymają dwaj Apostołowie. Na ziemi stoi sześć koszy z chlebami, nad którymi
widnieje krzyż. Malowidło zostało uszkodzone przez otwarcie małej niszy na lampki.
Na prawej ścianie arcosolium widnieje postać Mojżesza jak zdejmuje
sandały. Obok stoi Piotr, który uderza w skałę, by dobyć z niej wodę.
żołnierz z przypasanym mieczem zbliża się do źródła i czerpie rękami
wodę. Mojżesz symbolizuje Stary Testament, Piotr zaś Nowy. Woda ze skały jest
symbolem wody chrzcielnej, zaś żołnierz ubrany w mundur wojska rzymskiego reprezentuje
pierwszych pogan nawróconych przez Piotra Apostoła.